Rehabilitacja – czym jest, jakie ma cele i z jakich metod korzysta?

Rehabilitacja obejmuje działania ukierunkowane na przywrócenie lub poprawę sprawności fizycznej i psychicznej po urazach, chorobach, operacjach czy udarach, a także przy niepełnosprawności. Jej cele mogą dotyczyć odzyskania samodzielności, ograniczenia skutków schorzenia oraz powrotu do aktywności społecznej lub zawodowej, natomiast stosowane metody zależą od stanu zdrowia i potrzeb pacjenta.

Rehabilitacja – czym jest, kiedy się ją stosuje i jakie ma cele?

Rehabilitacja to proces medyczno-terapeutyczny, którego celem jest przywrócenie lub poprawa sprawności fizycznej i psychicznej. Stosuje się ją między innymi po urazach, chorobach, operacjach i udarach, a także w przypadku niepełnosprawności. Jej zakres zależy od rozpoznania oraz aktualnego stanu pacjenta, dlatego nie ma jednego przebiegu odpowiedniego dla każdego.

Rehabilitacja w Krakowie obejmuje kompleksowe działania lecznicze ukierunkowane na ograniczanie skutków chorób lub urazów. Może wspierać odzyskanie sprawności utraconej wskutek choroby, leczenia operacyjnego lub zaburzeń funkcjonowania, a także ułatwiać wykonywanie codziennych czynności.

Do podstawowych celów rehabilitacji należą:

• odzyskanie lub zwiększenie samodzielności,
• poprawa funkcjonowania fizycznego i psychicznego,
• ograniczanie skutków schorzeń oraz urazów,
• wsparcie aktywności społecznej i zawodowej.

Cele rehabilitacji ustala się z uwzględnieniem możliwości pacjenta oraz wpływu problemu zdrowotnego na jego codzienne życie. Stanowi ona szerszy proces wspierający powrót do funkcjonowania albo lepsze przystosowanie do życia z ograniczeniami.

Najważniejsze metody rehabilitacji: kinezyterapia, fizykoterapia i masaż leczniczy

Kinezyterapia jest leczeniem ruchem ukierunkowanym na poprawę funkcji układu ruchu, siły mięśniowej i koordynacji. Forma oraz zakres ćwiczeń zależą od stanu pacjenta.

Fizykoterapia wykorzystuje bodźce fizyczne oddziałujące na organizm, między innymi:

• prąd elektryczny,
• światło,
• temperaturę,
• ultradźwięki,
• pole magnetyczne.

Konkretna technika i jej miejsce w terapii powinny wynikać z oceny pacjenta.

Masaż leczniczy polega na mechanicznym oddziaływaniu na tkanki miękkie. Może służyć zmniejszeniu bólu oraz poprawie ukrwienia.

Metody te mogą być łączone w jednym programie terapii, a ich dobór zależy od stanu pacjenta i celu usprawniania.

Terapia zajęciowa, wsparcie psychologiczne i inne elementy procesu rehabilitacji

Terapia zajęciowa pomaga rozwijać umiejętności potrzebne do samodzielnego życia i integracji społecznej. Jej zakres zależy od potrzeb pacjenta, dlatego nie stanowi obowiązkowego elementu każdego programu rehabilitacji.

W przypadku przewlekłej choroby lub deficytów wsparcie psychologiczne albo psychoterapia może pomagać w radzeniu sobie z obciążeniem psychicznym. Włączenie tych form powinno wynikać z indywidualnej oceny potrzeb.

Uzupełnieniem działań ukierunkowanych na funkcjonowanie pacjenta mogą być:

• rehabilitacja społeczna – wspiera samodzielność, integrację oraz aktywność w życiu społecznym; może obejmować działania edukacyjne, integracyjne i rozwijające zaradność osobistą;
• rehabilitacja zawodowa – może obejmować doradztwo zawodowe, szkolenia, przygotowanie do pracy, powrót do zatrudnienia, adaptację stanowiska pracy lub przekwalifikowanie;
• terapia mowy – może wspierać funkcje związane z komunikacją, jeśli występują trudności w tym zakresie.

Dobór tych form nie zastępuje diagnozy ani indywidualnego planu leczenia. Powinien uwzględniać ograniczenia, cele pacjenta i jego sytuację życiową.

Jak powstaje indywidualny program rehabilitacji i jakie zadania ma zespół specjalistów?

Indywidualny program rehabilitacji powstaje na podstawie oceny stanu zdrowia, ograniczeń funkcjonalnych i potrzeb pacjenta. Nie jest uniwersalnym zestawem ćwiczeń ani stałym schematem. W zależności od problemu zdrowotnego ocena może obejmować badanie lekarskie, konsultację, testy czynnościowe lub ocenę aktywności ruchowej. Zebrane informacje pomagają określić cele terapii, dobrać metody oraz zaplanować czas jej trwania. Program może być dostosowywany do zmian stanu pacjenta.

Za przygotowanie i realizację planu może odpowiadać zespół interdyscyplinarny. Zakres współpracy zależy od rodzaju ograniczeń oraz organizacji świadczeń. Poszczególni specjaliści oceniają różne obszary funkcjonowania, a ich ustalenia powinny tworzyć spójny plan postępowania.

• lekarz ocenia stan zdrowia i może koordynować plan rehabilitacji;
• fizjoterapeuta analizuje sprawność i ograniczenia ruchowe oraz dobiera działania ukierunkowane na funkcjonowanie pacjenta;
• psycholog może zostać włączony, gdy potrzebna jest ocena lub pomoc dotycząca emocjonalnego funkcjonowania;
• terapeuta zajęciowy może wspierać realizację czynności ważnych dla codziennej samodzielności;
• logopeda zajmuje się trudnościami związanymi z mową lub komunikacją, jeśli występują;
• pielęgniarka zapewnia wsparcie medyczne i pielęgnacyjne odpowiednie do stanu pacjenta.

Pacjent może oczekiwać omówienia rozpoznanych ograniczeń, celów programu i planowanych działań. Skład zespołu zależy od problemu zdrowotnego i organizacji świadczeń, dlatego nie każda rehabilitacja obejmuje udział wszystkich wymienionych specjalistów.

Rehabilitacja ambulatoryjna, domowa czy stacjonarna – od czego zależy wybór formy?

Wybór formy rehabilitacji zależy od stanu zdrowia, sprawności, mobilności oraz możliwości dotarcia do miejsca terapii. Znaczenie ma także potrzeba nadzoru medycznego i zakres wsparcia potrzebnego podczas usprawniania.

Ostateczny wybór formy wymaga uwzględnienia aktualnego stanu pacjenta i zasad danego świadczenia.